1 jaar lang noteerde ik dagelijks wat Trump deed, besloot en verordonneerde. Mijn conclusie? Het is allemaal geen improvisatie: 51% van Project 2025, de blauwdruk voor autocratie, is al gerealiseerd.
Op 20 januari 2026 is het precies een jaar geleden dat Donald Trump zijn tweede ambtstermijn begon. 365 dagen lang heb ik dagelijks genoteerd wat hij deed, besloot en verordonneerde. Tussen de 10 en 40 besluiten per dag, vaak meer. Ik probeerde dat zo feitelijk en neutraal mogelijk te doen. Maar nu, na 1 jaar, is het tijd voor een conclusie die helemaal niet neutraal kán zijn: de VS, en daarmee de wereld, zijn fundamenteel veranderd. En niet ten goede.
Wat we het afgelopen jaar hebben gezien, is niets minder dan een systeemverandering. Een verschuiving van een internationale orde gebaseerd op waarden, rechten en multilaterale afspraken naar een wereld waarin macht en belangen de dienst uitmaken. Het recht van de sterkste, in zijn puurste, meest onversneden vorm.
Van hoeder naar hooligan
Tachtig jaar lang leefden wij in West-Europa onder de Amerikaanse veiligheidsparaplu. Dat was niet alleen militaire bescherming, het was ook een moreel kompas. De VS was de grote broer waar we naar opkeken als hoeder van democratie, rechtsstaat en individuele vrijheden. De architectuur van de naoorlogse orde, de VN, de NAVO, de mensenrechtenverdragen, droeg een Amerikaans stempel. Niet perfect, zeker niet, maar wel gebouwd op het idee dat grote landen kleine landen niet zomaar opslokken. Dat grenzen heilig zijn. Dat recht boven macht gaat.
Dat Amerika lijkt te verdwijnen.
In plaats daarvan zagen we afgelopen jaar een president die Venezuela binnenviel en trots verklaarde het land te gaan 'runnen' tot de olie-inkomsten binnen waren. Die Groenland opeist alsof het een vastgoeddeal betreft. Die zijn eigen adviseur Stephen Miller deze week nog liet verklaren dat landen 'geen aanspraak kunnen maken op gebieden die ze niet zelf kunnen verdedigen'. Miller zei letterlijk: 'We leven in een wereld die wordt geregeerd door kracht, door geweld, door macht. Dit zijn de ijzeren wetten van de wereld.'
Trump liet zijn eigen adviseur Stephen Miller deze week nog verklaren dat landen 'geen aanspraak kunnen maken op gebieden die ze niet zelf kunnen verdedigen'.
Lees die woorden nog eens. Dit is geen commentaar van een buitenstaander of criticus. Dit is het officiële standpunt van de Amerikaanse regering, uitgesproken door een topfunctionaris. De onderbouwing voor de Groenland-claim? Denemarken heeft 'een klein leger, een kleine economie'. Ze kunnen Groenland niet verdedigen. Dus is het eigenlijk niet van hen.
Terug naar de 19de eeuw
Het is alsof we met een tijdmachine zijn teruggekeerd naar de 19de eeuw. De tijd van imperialisme en kolonialisme. De tijd waarin Europese mogendheden Afrika verdeelden, niet omdat ze er recht op hadden, maar omdat ze het kónden. De tijd van Manifest Destiny, het Amerikaanse geloof dat het continent hen toekwam, ten koste van wie er ook al woonde.
Millers retoriek klinkt als een echo van die tijd. Het Verdrag van Westfalen uit 1648, dat het moderne concept van nationale soevereiniteit vestigde, wordt achteloos terzijde geschoven. Het VN-Handvest, met zijn nadruk op territoriale integriteit en de onschendbaarheid van grenzen? Irrelevant als je de sterkste bent.
Zes Europese leiders voelden zich genoodzaakt een gezamenlijke verklaring uit te geven: 'Groenland behoort toe aan zijn mensen.' Het feit dat dit gezégd moest worden tegen een bondgenoot, een NAVO-partner, zegt alles over waar we nu staan.
Project 2025: de blauwdruk voor autocratie
Het is allemaal geen improvisatie. De conservatieve denktank Heritage Foundation publiceerde al ver voor de verkiezingen die Trump naar zijn tweede presidentschap katapulteerden haar 'Project 2025', meer dan 900 pagina's aan plannen voor de hervorming van de Amerikaanse overheid naar een conservatief-christelijk model. Na 1 jaar is 51% van de ruim 300 beoogde doelen gerealiseerd. De rest is 'in uitvoering'.
Normaal gesproken wisselt een nieuwe president tussen de 2.000 en 5.000 politiek benoemde ambtenaren. Bij Trump gaat het richting de 50.000.
De systematiek is adembenemend. Normaal gesproken wisselt een nieuwe president tussen de 2.000 en 5.000 politiek benoemde ambtenaren. Bij Trump gaat het richting de 50.000. De FBI is bijvoorbeeld gezuiverd van iedereen die betrokken was bij onderzoeken naar hem. Via DOGE, Elon Musks ontmantelingsoperatie, werden meer dan 200.000 federale werknemers ontslagen en cruciale overheidsdiensten ontmanteld. Ontwikkelingshulp werd bevroren. De ministeries van Onderwijs en Milieu uitgekleed.
De Century Foundation, een onafhankelijke denktank, concludeerde vorige week dat Amerika's democratiescore in één jaar tijd met 28% is gedaald, van 79 naar 57 op een schaal van 100. Het V-Dem Instituut classificeert de VS sinds eind 2025 als een 'electorale autocratie'. De Polity-index stelt dat de VS 'niet langer als democratie kan worden beschouwd' en 'aan de rand van autocratie' balanceert.
Over de hoofden van gewone mensen heen
Wat dit jaar vooral duidelijk werd, is dat er deals worden gesloten over de hoofden van gewone mensen heen. Zowel binnen als buiten de VS.
De Venezuela-operatie was daarvan het meest schokkende voorbeeld. Zonder voorafgaande toestemming van het Congres, zonder internationale coalitie, stuurde Trump Delta Force om een zittend staatshoofd te ontvoeren. Maduro was een dictator, zeker. Maar de precedentwerking is huiveringwekkend. Zoals een Amerikaanse senator het verwoordde: 'Betekent dit dat elk groot land de leider van een kleiner buurland kan laten aanklagen en oppakken?'
En dan de kleinere deals, die minder koppen halen maar evenzeer veelzeggend zijn: Trump die burgerschap wil verkopen aan rijke buitenlanders. Die importheffingen instelt waarvan gewone Amerikanen de rekening betalen. Die belooft elke Amerikaan een cheque van 2.000 dollar te sturen uit de tariefopbrengsten, en als hem later wordt gevraagd naar wannéér burgers die cheque kunnen verwachten reageert met: 'Heb ik dat gezegd dan?'
Het kantelt, een beetje
Is er hoop? Voorzichtig, ja. In 40 van de 50 staten scoort Trump nu minder dan 50% goedkeuring. Vorige week haalden op één dag vier van zijn voorstellen geen meerderheid in het Congres, dat was het hele jaar nog niet gebeurd. Lagere rechters oordeelden in 96% van de rechtszaken tegen hem. Miljoenen Amerikanen gingen de straat op.
Vorige week haalden op één dag vier van zijn voorstellen geen meerderheid in het Congres, dat was het hele jaar nog niet gebeurd.
Maar het Hooggerechtshof blijft zijn vangnet. Daar wint hij ruim 70% van de procedures, dankzij de zes conservatieve rechters, van wie er drie door hemzelf zijn benoemd.
Onze verantwoordelijkheid
Als Europeanen kunnen we niet langer wegkijken. De veiligheidsgaranties waarop we tachtig jaar hebben vertrouwd, zijn niet langer vanzelfsprekend. Een bondgenoot die dreigt een andere bondgenoot militair te bezetten, is geen betrouwbare bondgenoot meer.
Maar het gaat om meer dan veiligheid. Het gaat om de vraag in wat voor wereld we willen leven. Eén waarin waarden, rechten en internationale afspraken betekenis hebben? Of eén waarin het recht van de sterkste regeert?
Na 365 dagen documenteren weet ik het antwoord. De vraag is alleen: wat gaan we eraan doen?