De kunst van de tussenruimte

"Bruggenbouwer." Zo noemde een vriendin mij toen ik onze vriendengroep, na maanden stilte, weer bij elkaar bracht om samen te schrijven in ons schrijfatelier. We kennen het allemaal wel: thuis, werk, thuis, werk. En repeat. De tussenruimtes, ofwel de third spaces, verdwijnen steeds meer uit ons leven. Sociale media nemen ze steeds meer over. Hoe kunnen wij, in onze hedendaagse maatschappij die steeds digitaler en commerciëler wordt, opnieuw op zoek naar tussenruimtes?

Voordat we naar antwoorden zoeken, is het nodig om het begrip "third space" te definiëren. De Amerikaanse socioloog, Ray Oldenburg, introduceerde dit begrip in zijn boek The Great Good place. Met "third space" verwijst hij naar tussenruimtes, plekken buiten de first space (thuis) en de second space (werk), waar mensen samenkomen om te socialiseren zoals parken, bibliotheken, kerken, cafés, sportclubs en dergelijke.

We socialiseren steeds vaker via Instagram en steeds minder in fysieke ruimtes.

Het samenkomen in third spaces wordt steeds minder vanzelfsprekend. Onze agenda's raken steeds voller en sociale media eisen al onze aandacht op. We socialiseren steeds vaker via Instagram en steeds minder in fysieke ruimtes. Michelle Elman spreekt in haar boek Bad Friend zelfs over "catch-up culture": zodra we de arbeidsmarkt betreden en een drukker schema krijgen, geven we elkaar vooral updates over ons leven in plaats van samen te leven. Door updates te posten op Instagram stories proberen we anderen op afstand te betrekken, maar een update evenaart het samenzijn niet.

Ik wil niet via een story zien dat een vriendin onderweg naar de tandarts een straatkat heeft geaaid. Ik wou dat ik erbij was geweest. Waarom zou je niet samen naar een doktersafspraak gaan? Of samen boodschappen doen? Ik heb het geluk dat ik Elif heb, mijn nicht-zus, die betrokken raakt bij alles wat ik doe. Toen ik als vrijwilliger een reportage maakte voor Hete Kolen, gaf zij zich spontaan op als mijn cameravrouw. Bij mijn eerste expo voor het Ithaka festival, was zij daar om mij mee te helpen opbouwen. In plaats van haar updates te moeten geven, is zij er altijd gewoon bij. We're a package deal. Maar niet iedereen heeft een Elif die moeite doet om in je leven aanwezig te zijn.

Hierbij rijst de vraag: hoe vind je third spaces om nieuwe vrienden te ontmoeten? Zo vanzelfsprekend is dat niet. Voor mij begon het tijdens mijn studententijd in Leuven toen ik Pangaea ontdekte: een studentenbar vol activiteiten, zoals de Language Tables. Elke tafel representeerde een taal waarbij je kon aanschuiven om een bepaalde taal te oefenen. Daar zat ik dan aan tafel met extranjeros met wie ik een passie deelde pour les langues. Daarnaast werd ik bestuurslid bij TSL, de Turkse studentenvereniging, waarbij we samen activiteiten organiseerden in Pangaea zoals de Tea Night. De studententijd is misschien wel de laatste periode in ons leven waarbij third spaces nog heel toegankelijk zijn, maar ook daarna zijn er nog genoeg tussenruimtes die staan te wachten om ontdekt te worden.

Ook na de studententijd zijn er nog genoeg tussenruimtes die staan te wachten om ontdekt te worden.

Een jaar geleden sloot ik me aan bij The Building, een kunstcollectief in Genk. Van een individuele hobby - poëzie schrijven - kwam ik terecht in een community met andere woordentemmers en stijlfiguursletten. Ik bleef met ideeën komen om steeds meer weg te stappen van het individueel schrijven: ik stelde voor om een schrijfdoorgeefboek bij te houden waarin we om de beurt zouden schrijven. Tijdens schrijfsessies in ons atelier experimenteerden we met woordknipsels die ik in een kauwgombalmachine had gestopt of schreven wij een cadavre exquis: een tekst waar je één zin schrijft en één woord voor de volgende persoon die die zin afmaakt, en zo doorgaat. We begonnen vaker op te treden bij spoken word avonden in de bib. De spoken word-scène voelde als een soort sitcom waarin steeds dezelfde side characters terugkeerden en we elkaar zagen groeien als woordkunstenaar. De mooie complimenten die ik face to face krijg na een performance voelen toch authentieker dan de likes bij een Instagram post. Binnenkort rond ik mijn opleiding tot spoken word-workshopdocent af en ik kijk ernaar uit om beginnende woordkunstenaars samen te brengen. Waarom zou je thuis in je eentje vastzitten met een writer's block wanneer anderen je kunnen inspireren?

Third spaces bestaan voor elke doelgroep, voor elke niche. Ben je geen woordkunstenaar, maar eerder een geek? Dan zijn er de D&D clubs en cosplay festivals. FACTS organiseert zelfs Avatar fan meet-ups, waar ik zelf vaak rondloop verkleed als Princess Azula en uitkijk naar hoe anderen hun personage tot leven brengen. Helaas zijn dit soort festivals niet altijd bereikbaar en is cosplay vaak duur, maar third spaces hoeven dat niet te zijn. Steeds meer organisaties werken met het pay what you can-principe. Zo worden tussenruimtes toch iets toegankelijker.

Wat dan met third spaces die voorgoed lijken te verdwijnen, zoals bibliotheken en de cinema? Wie gaat er nu nog naar de cinema wanneer je films en series kunt bingen op Netflix? Wie leent er nog boeken wanneer je e-boeken of audioboeken kunt lezen? Sommige cinema's en bibliotheken hebben hier creatieve oplossingen voor gevonden. Craft Cinema is een initiatief waarbij bezoekers een hobbyproject mogen meebrengen om tijdens de film aan te werken. Zo kun je breien tijdens de film. Perfect voor mensen met ADHD die graag multitasken.

De bib in Genk is een mooi voorbeeld van een bibliotheek die relevant weet te blijven.

De bib in Genk is een mooi voorbeeld van een bibliotheek die relevant weet te blijven. Zo organiseert de bib verschillende third space-activiteiten, van een boekenclub tot Bib Your Friday, waarbij elke laatste vrijdag van de maand een ander muzikaal talent centraal staat. Nadat ik de harpeditie had bijgewoond, besloot ik om een proefles harp uit te proberen bij de muziekacademie. Dit was niet alleen leuk, maar het bleek dat ik de basis heel snel onder de knie kreeg. Zonder die muzikale avond in de bibliotheek, had ik mijn nieuwe passie nooit ontdekt. Wie weet welke passies ik nog zal ontdekken wanneer ik sociale media aan de kant schuif voor echte tussenruimtes.

Er zijn dus genoeg third spaces, van language tables en studentenverenigingen tot spoken word avonden, cosplay festivals en craft cinema. En nog veel meer. Ze zijn er. En als je ze niet vindt, dan bouw je zelf een brug. Net zoals ik deed en zal blijven doen. Er is tenslotte geen brug te ver.

Dilara Kabak is één van de jonge talenten van Nieuw Geluid, een talentontwikkelingstraject voor nieuwe stemmen, georganiseerd door deBuren, een Vlaams-Nederlands huis voor cultuur en debat. Dit stuk is op eigen naam en onafhankelijk van deBuren.