Een boek dat pleit voor meer durf, snelheid en maakbaarheid raakt precies een westerse zenuw. Maar de sappige pitch verhult een wankel betoog en een opvallend elitair politiek project.
Voor boeken met een boodschap is timing belangrijker dan de inhoud. Dat verklaart wellicht waarom Breakneck. China’s Quest to Engineer the Future van de Chinees-Canadese onderzoeker Dan Wang dit jaar zoveel lof kreeg. De conceptuele tweestrijd van het boek is sappig: ‘juristen-staat’ Amerika lijdt aan verkalking en malaise, terwijl ‘ingenieur-staat’ China schippert tussen industrieel dynamisme en gewelddadig totalitarisme. Dit sluit aan bij een breed gedragen angst dat gemakzucht en regeldrift ‘onze’ veiligheid en welvaart bedreigen, terwijl de Chinese rivaal het spel sneller en harder speelt. We moeten terug leren bouwen in plaats van blokkeren – aldus de centrale pitch.
Los van die clichématige insteek, is de opzet van het boek waardevol. Zoals Wang zelf betoogt, hebben we nood aan een beter begrip van de politieke economie van China. Het economische en industriële verhaal van dat land is duizelingwekkend. Verklaringen van dit succes blijven vaak steken bij een onbestemde klaagzang over subsidies, protectionisme en lakse normering. Een minder oppervlakkig begrip van de Chinese machinerie is dan ook essentieel. Zeker op vlak van industrieel beleid, dat momenteel alle Europese bestuurskamers tilt doet slaan.
Wang zingt de lof van een staat die stuurt en kneedt
We kunnen immers, allicht, wat leren van China. Dat is het tweede, weinig originele maar toch nuttige pleidooi van Wang. Hij zingt de lof van een staat die stuurt en kneedt, die met durf en kennis grootschalige transformaties wrocht – en zo honderden miljoenen mensen opzwiert in de vaart der volkeren. Richting, snelheid, schaal en een geloof in maakbaarheid. Het zijn de recepten die we vandaag nodig hebben om een veelheid aan crisissen het hoofd te bieden.
Het is dan ook spijtig dat het boek deze belofte niet inlost. Wangs analyse van China weegt te licht, zijn betoog over de VS is zwak, en de politieke boodschap van het boek is incoherent.
Het boek schildert een indrukwekkend beeld van de Chinese economische en industriële capaciteit. Maar we leren weinig over de drijfveren van dit breakneck (halsbrekend, in het Nederlands) traject. Wang grossiert in halve duiding en anekdotes, maar blijft uiteindelijk steken in een soort mindset verklaring. We moeten industrie vooral erg belangrijk vinden. En dus zeker niet beslissen dat ‘somehow it was cooler to be in services than in manufacturing’ – de fatale fout van de VS. Ondernemerschap, schaalvoordelen en clustereffecten (proceskennis!) doen de rest. Zo spant hij de kar voor het paard. Ook over de limieten van dit model heeft hij weinig te zeggen. Wang stipt sociale en ecologische kosten wel aan, maar geeft nog liever een sneer naar milieuvergunningen of arbeidswetgeving.
Over de limieten van het Chinese model heeft Wang weinig te zeggen
Drie andere hoofdstukken besteedt Wang aan de schaduwzijde van deze ‘ingenieursstaat’: over het eenkindbeleid, Covid en repressieve anti-corruptiecampagnes. Om zijn conceptuele tweedeling te handhaven, propt Wang dit alles onder de noemer ‘social engineering’. Het levert weinig nieuwe inzichten op over de kansen en gevaren van staatsinterventie of de merites van rechtsstatelijk pluralisme. Wel eerder onnozele aanbevelingen, zoals de verzuchting dat Chinezen ‘30% meer Amerikaans zouden moeten zijn’ en vice versa.
Zijn behandeling van de VS is nog minder bevredigend. Hij schetst een land dat technologisch, militair en economisch in verval is, vanwege een doorgeschoten geloof in recht en procedures – aangedreven door juristen en linkse activisten. Als beschrijving van de actuele Amerikaanse koers is dat frustrerend kortzichtig. Hij schreef het boek terwijl Trump 2.0 volop de rechtsstaat ontmantelde, de Amerikaanse economie iedereens ogen uitstak en de AI-boom voor duizelingwekkende infrastructuurprojecten zorgde. Wang heeft er allemaal weinig over te zeggen, zijn centrale stelling blijft de tweestrijd tussen juristen en ingenieurs.
Dat Wang ‘procederend links’ met de vinger wijst voor de Amerikaanse malaise is ridicuul
Dat hij daarbij ‘procederend links’ met de vinger wijst voor de Amerikaanse malaise is ridicuul. Zijn kijk op de grootschalige (industriële) investeringspakketten van Biden is tekenend: ze hadden deze maar sneller en minder netjes moeten uitrollen. Nu kreeg Trump immers de tijd om het pakket meteen terug te draaien! Dat is ziende blind.
De politieke boodschap van het boek is dan ook frustrerend inconsistent. Wang sakkert op vergunningen en gepamperde arbeiders, vindt bovendien dat de Chinese overheidsinterventies vaak meer kwaad dan goed deden. Europa zet hij weg als een 'mausoleum economie'. Zo klinkt hij vaak als een klassieke liberaal: ontketen de ondernemers! Maar elders kijkt hij met grote ogen naar de Chinese ‘keuze’ voor industrieel maximalisme (heus geen laissez faire), of oppert hij zelfs dat landen als ‘Spanje, Duitsland en Japan’ een beter evenwicht vinden tussen bouwen en beschermen. Deze kneedbaarheid verklaart wellicht mee het succes van zijn betoog.
Wang klinkt vaak als een klassieke liberaal: ontketen de ondernemers!
In het dankwoord wenst de auteur dat zijn Chinese ouders hem kunnen vervoegen in zijn gezellig klinkende Amerikaanse stadsbuurt. Voor de staat en haar volk droomt Wang van worsteling en ontworteling, en een plek bovenaan de militair-technologische pikorde. Voor zichzelf voorziet hij eerder de rust van een ‘ontwikkeld’ urbaan fietsparadijs. Zo blijft de indruk hangen van een fundamenteel elitair project.
Breakneck
Dan Wang
W. W. Norton & Company, 2025