D-Day valt dit jaar op 23 juni. Dan stemt het Europees Parlement over de digitale euro. Die is van kapitaal belang om te vrijwaren dat ons Europees welvaartsmodel uitgehold raakt of bezwijkt onder de vermeerderingsmissie van de financiële industrie.
De ene euro is de andere niet. Dat kan raar klinken, maar er zijn twee soorten euro's: private en publieke euro's. De 'digitale euro' is publiek geld, net zoals contant geld, en wordt geruggesteund door de Europese Centrale Bank (ECB). Het digitale geld op je bankrekening of dat je gebruikt met je bankapp, daarentegen, is privaat geld doordat het een vordering is op gewone, commerciële banken. Als je geld afhaalt, dan zet je privaat geld om in publiek geld.
Sinds de digitalisering is de slinger doorgeslagen naar privaat geld. Mensen betalen minder contant met publiek geld. Ons geldsysteem is een monocultuur van privaat geld. En terwijl privaat geld regeert, is het verdienmodel en de macht van grootbanken en (grotendeels Amerikaanse) betaaldiensten alleen maar toegenomen.
Concreet ligt een wetsvoorstel op tafel voor een digitale euro met een maximum van 3.000 euro. Dat is opvallend weinig, want door deze limiet kan de digitale euro enkel dienen als betaalmiddel en niet als spaarmiddel. Je kan misschien al raden dat de bankenlobby deze lage limiet bepleitte om haar winstmarges te beschermen.
De digitale euro wordt door Europa vandaag enkel gezien als middel om minder afhankelijk te zijn van Amerikaanse betaalbedrijven zoals Mastercard en Visa. De opvatting om de almacht van de financiële industrie in te perken, is helemaal naar het achterplan verdwenen.
Moeder, voor wie creëren we geld?
Het is een goed bewaard 'geheim' dat geld gecreëerd wordt door private banken. Banken scheppen letterlijk geld. Telkens wanneer banken een lening geven voor een auto, woning of economische bedrijvigheid, scheppen banken privaat geld door een klik op de muisknop. Zo creëert een nieuwe lening geld, terwijl een lening aflossen geld vernietigt. Interessant verdienmodel. Want de intresten? Die strijken banken op.
Private banken staan in voor meer dan 90% van de totale geldcreatie - rechtvaardig is anders
Private banken staan in voor meer dan 90% van de totale geldcreatie - rechtvaardig is anders. Democratisch en stabiel is het evenmin. Zeker als je weet dat banken winsten privatiseren, maar verliezen en risico's doorschuiven naar de maatschappij. Want toen de financiële crisis van 2008 en 2009 banken als dominosteentjes liet vallen, moesten overheden en centrale banken bijspringen om commerciële banken te redden. Ze waren te groot om failliet te laten gaan. Met als resultaat dat er draconische besparingen nodig geacht werden om deze reddingsoperaties te betalen.
Een democratische euro
Er valt duidelijk een case te maken voor betrouwbaar, veilig en kosteloos publiek geld beheerd door de ECB. Maar laten we verder gaan en meteen een robuust geldsysteem ontwerpen dat 21ste eeuwse economische turbulenties vlot kan opvangen.
Waarom zouden we burgers niet laten profiteren van de wondere wereld van de geldcreatie?
En waarom zouden we burgers niet laten profiteren van de wondere wereld van de geldcreatie? Geldcreatie voor en door het publiek, waarbij iedereen op billijke wijze mee kan genieten van een uitmuntende munt: een democratische euro.
Laten we het bankenmonopolie op het scheppen van geld opdoeken en laat ons burgers maandelijks een gegarandeerd inkomen geven op een rekening bij de ECB. Mensen ontvangen dit inkomen als deelname in de geldcreatie naast hun inkomen uit arbeid en kapitaal. Op basis van de huidige Belgische geldhoeveelheid zou iedereen in België maandelijks 2.000 democratische euro op de rekening ontvangen, zoals ik in mijn boek Schandalig rijk of ongelijk uit de doeken doe.
Om te vermijden dat de geldhoeveelheid blijft stijgen en het inflatiespook opduikt, is ook bij het gezonde geldsysteem een mechanisme nodig dat geld vernietigt. De Duitse econoom Silvio Gesell, die in 1862 in Sankt Vith (vandaag deel van Oost-België) geboren werd, was een fervente pleitbezorger van negatieve rente.
Een negatieve intrestvoet of parkeergeld van 3% op het aanhouden van geld helpt om de totale geldhoeveelheid te stabiliseren. Inflatie wordt afgeremd doordat het minder loont om prijzen te verhogen en geld op te potten. Aangezien het parkeergeld enkel geldt voor het aanhouden van geld, kan je nog steeds investeren in de echte, regeneratieve economie.
Dit geldsysteem valt perfect te illustreren via het gezelschapsspel Monopoly. Telkens je langs start passeert ontvang je de inkomensgarantie. Als spelers elkaar niet kapot concurreren en de bank blut raakt, dan helpt parkeergeld vermijden dat er geld bijgedrukt moet worden. Parkeergeld laat immers geld uit de omloop verdwijnen, zodat er steeds genoeg is om de startbetalingen te doen en de geldhoeveelheid in evenwicht kan blijven. Wanneer twee spelers ronde na ronde startgeld hamsteren tot meer dan 100.000 euro per persoon, dan betalen ze elk 3.000 euro parkeergeld. Wat meer dan genoeg is om hen de volgende ronde 2.000 euro te geven wanneer ze langs start passeren zonder geld bij te drukken.
Een systeem met inkomensgarantie en negatieve rente stabiliseert de totale geldhoeveelheid ook op macro-economisch vlak
Stef Kuypers, onderzoeker verbonden aan de VUB en Happonomy vzw, het Leuvense onderzoeks- en ontwikkelingscentrum voor regeneratieve economie, vond dat zo'n systeem met inkomensgarantie en negatieve rente de totale geldhoeveelheid ook op macro-economisch vlak stabiliseert.
Een gezond geldsysteem
Een democratische euro is niet enkel stabiel, maar ook rechtvaardig, duurzaam en biedt burgers vrijheid en zekerheid. Elke maand opnieuw. Het zet wat we kennen over het geldsysteem volledig op zijn kop, maar dit kan net helpen om met urgente uitdagingen om te gaan.
Burgers moeten niet langer schadelijke bullshitbanen draaien om rond te komen. Als betekenis zoekende wezens zullen we nog steeds betekenisvol werk verzetten. Marktwerking kan zijn werk doen om zware en nuttige banen zoals huisvuilophalers en leerkrachten beter te vergoeden. Mensen zullen blijven werken, maar anders, zorgzamer en duurzamer, want menselijke creativiteit, zorg- en werk blijven waardevol. En als automatisering en AI massaal werk overbodig maken, dan zorgt een democratische euro voor genoeg geld voor iedereen.
Demografische schommelingen zoals de vergrijzing zijn goed op te vangen doordat de geldhoeveelheid mee evolueert met het aantal burgers dat een inkomensgarantie ontvangt.
Banken zullen ongetwijfeld steigeren bij de herschikking van de machtsverdeling
Banken creëren zelf geen geld meer, maar ze kunnen als tussenpersoon leningen geven op basis van geld dat er al is. Grootbanken kunnen een voorbeeld nemen aan de ethische en duurzame banken die vandaag al prima werk leveren. Banken zullen ongetwijfeld steigeren bij de herschikking van de machtsverdeling van privaat naar publiek, maar hun bedrijfsmodel is nooit duurzaam geweest. Het kapitalisme heeft de hele planeet gekannibaliseerd. Nu zelfs de planeet risico op bankroet loopt, is dat geen goed nieuws voor ons economisch bestel. "Klimaatcrisis op koers om kapitalisme te vernietigen, waarschuwt topverzekeraar", kopt The Guardian. Het kapitalisme heeft zichzelf in de vernieling gereden. Game over. Zullen we tijdig alternatieven gebouwd hebben wanneer kapitalistische luchtkastelen imploderen?
Extra voordeel: niet elke morzel grond en niet alle grondstoffen moeten worden ontgonnen. We hoeven niet steeds meer te produceren om de economie draaiende te houden. Door geldcreatie los te knippen van economische activiteit, kunnen we overproductie loslaten en focussen op wezenlijke economische en maatschappelijke bedrijvigheden. Schuldenvrij geld betekent dat geldcreatie niet langer a priori een verplichting inhoudt tot economische exploitatie. Want om geld te creëren zijn er geen door leningen gefinancierde economische activiteiten meer nodig.
Laten we Amerikaanse megalomane toestanden met systeemrot en moordende concurrentie richting Mars, of Pandora uit de filmtrilogie Avatar, vermijden. Met het bestaande geldsysteem zijn we in een barslechte simulatie van The Matrix beland. Maar een beter scenario ligt binnen handbereik.
De geldpersen horen in burgerhanden
Een slim ontworpen euro laat het publiek niet langer werken voor het grootkapitaal, maar werkt voor het publiek. De geldpersen horen in burgerhanden. Dus, Europese volksvertegenwoordigers, jullie weten wat te doen: laat de democratische euro maar uit het parlement rollen!