Cas Mudde

Cas Mudde verschijnt, klaar voor dit interview, op het Teams-scherm in een shirt van WK-land Haïti. Het is een prachtig exemplaar met beelden van 's lands onafhankelijkheidsstrijders (ondertussen verboden door FIFA, wv). Het typeert de voetbalfanaat die hij is. Meer dan 100 shirts heeft hij in zijn collectie. Uiteraard van clubs waar hij supporter van is, zoals PSV, Borussia Mönchengladbach, Portland Timbers of het vrouwenteam Portland Thorns, maar ook shirts van hipsterteams met antiracismeboodschappen of referenties naar zijn favoriete bands. "Van Dunfermline Athletic FC, een kleine club uit Schotland, heb ik een shirt dat geïnspireerd is op één van mijn favoriete punkbands, The Skids. Geweldig!"

Cas Mudde doceert politieke wetenschappen aan de University of Georgia, maar in zijn vrije tijd doet hij niets liever dan groundhoppen, rondreizen om nieuwe stadions en clubs te ontdekken. Zijn teller staat ondertussen op meer dan 500 stadions in 35 landen, die hij netjes oplijst in de Futbology app en documenteert op zijn Instagramaccount @grondhopper1967. Mudde gaat daarbij liefst naar kleine clubs die zijn ingebed in de lokale gemeenschap: liever naar Rayo Vallecano dan naar Real Madrid, liever naar SpVgg Unterhaching dan naar Bayern München. Hij is een voetbalromanticus, tegen modern football en tegen het grote geld. "Ik haat de nieuwe trend van multi-club ownership, het model waarbij één eigenaar meerdere clubs bezit. Het is wat stoefen, maar ik was 30 jaar geleden al op Union Saint-Gilloise toen ze waren weggezakt naar de lagere afdelingen. Het stadion viel uit elkaar, met een kantine zoals ik die nog kende uit mijn kindertijd. Vandaag is de club weer succesvol, maar in handen van de eigenaars van Brighton. Dat vind ik spijtig."

Had Cas Mudde kunnen doctoreren rond voetbal, had hij dit gedaan. Hij specialiseerde zich echter in uiterst-rechts en geeft daarover les in Trumpland. Maar het bloed kruipt waar het niet gaan kan: dit semester geeft hij ook het vak 'Soccer & Politics', over de relatie tussen voetbal en politiek. Zeer actueel, nu het WK voetbal van start gaat in de VS, Canada en Mexico.

Uw universiteit ligt vlakbij Atlanta. Daar vinden maar liefst 8 WK-matchen plaats, waaronder de halve finale.

"Het was ook de plek waar onlangs VS-België werd gespeeld. Een sportieve reality check voor de Amerikanen (België won makkelijk met 2-5, wv). De Mercedes Benz Arena is immens groot, met veel glas en overal tv-schermen. Meer winkelcentrum dan voetbalstadion. Er worden een aantal weinig aantrekkelijke poulematchen gespeeld, zoals Congo-Oezbekistan. Ik verwacht veel lege plekken."

Hoe zal uw WK eruit zien?

"(fel) Ik zal het boycotten! Van het vorige WK in Qatar zag ik ook geen seconde. Pas een jaar later bekeek ik voor het eerst de beelden van die spectaculaire finale. Ik kan niet akkoord gaan met de corruptie die bij de toewijzing van een WK hoort. FIFA laat zich lenen door autoritaire regimes, zoals Qatar en nu ook de VS in toenemende mate onder president Trump.

FIFA laat zich lenen door autoritaire regimes

Wel maak ik één uitzondering: tijdens het WK ben ik met de familie in Nederland en wil ik met mijn oudste zoon een wedstrijd in de kroeg kijken. Ikzelf huiver van de Oranje-gekte, maar ik wil wel dat mijn zoon dit een keer meemaakt.

Ik kijk dus sowieso niet naar de matchen in de VS, maar wellicht wél naar die in Mexico en Canada. Ik roep iedereen op om dat te doen. Hoe mooi zou het zijn dat er een groot kijkcijferverschil is tussen die matchen?"

Hoe realistisch is dat?

"Het is een achterhoedegevecht, dat snap ik ook wel. Vóór Qatar sprak iedereen schande van de corruptie, maar de meeste voetbalfans vonden het uiteindelijk een fantastisch WK. Dat zal nu ook zo zijn. Maar ik kan er niet mee overweg. De bromance tussen FIFA-baas Infantino en Trump is zo gênant."

Waarom kunnen Trump en Infantino het zo goed met elkaar vinden?

"Trump moet kunnen domineren. Hij kan alleen vrienden zijn met mensen die daartoe bereid zijn. Infantino is zo iemand, net als Rutte. Niet dat ze suf zijn - Infantino en Rutte willen met de grote jongens spelen - maar ze zijn bereid hun ego opzij te zetten om hun doel te bereiken. Want er spelen voor FIFA natuurlijk ook commerciële belangen. Infantino weet hoe volatiel Trump is. FIFA moet geen belastingen betalen in het organiserende WK-land. Stel dat Trump op een bepaald moment een hekel aan je heeft en die belastingen wel invoert, kost dat FIFA 3 of 4 miljard."

Verwacht u ICE-raids tijdens het WK?

"ICE is overal, zelfs in mijn kleine stadje. Het zal dus ook tijdens het WK actief zijn. Vermoedelijk niet in de stadions zelf, maar wel errond. Zeker in de Democratische speelsteden, zoals Houston, Los Angeles en Seattle. ICE zal als een wolk boven het tornooi hangen. Het Trump-regime draait rond onzekerheid. Alles is mogelijk. FIFA heeft het recht om alle informatie van de medewerkers in de stadions met iedereen te delen, dus ook met ICE. Ga je het als Hispanic worker riskeren om daar voor een minimumloon te gaan werken? Als je wordt opgepakt, komt ICE naar je huis."

FIFA heeft het recht om alle informatie van de medewerkers in de stadions met iedereen te delen, dus ook met ICE

Zou u buitenlanders afraden om naar het WK te reizen?

"Ik ben sowieso geen fan van dit soort grote tornooien, maar ik zou het risico niet nemen. Met een familie van vier ben je minimaal 10.000 dollar kwijt aan transport, hotels en matchen. Dit riskeer je allemaal door die ene TSA-agent aan de grenscontrole. Hij bepaalt voor 100% of jij het land binnenkomt en je hebt er geen enkel verhaal tegen. Het is pure willekeur. Dan kan je beter naar Mexico of Canada reizen."

De Iraanse voetbalploeg is welkom in de VS, stelde Trump, maar de 'terroristen binnen de Iraanse voetbalfederatie' niet. Verwacht u daar problemen?

"Je weet nooit wat Trump gaat doen. Wellicht zal hij een aantal mensen uit de Iraanse organisatie de toegang tot het land ontzeggen en tonen dat hij de baas is. Iran zal niet anders kunnen dan dat accepteren. Verder verwacht ik dat er niet zo gek veel zal gebeuren. Iran is sportief geen hoogvlieger en heeft weinig fans. Iran-Egypte wordt wellicht voor een halfleeg stadion gespeeld."

Voetbal en politiek gaan hand in hand. Op het WK 1978 in Argentinië was er protest tegen de militaire dictatuur van Jorge Videla. Verwacht u straks No Kings-protesten?

"Ik verwacht geen grote demonstraties buiten de stadions, ook omdat ze vaak zo ver buiten de steden liggen. Binnen de stadions zullen we wellicht een aantal anti-ICE plakkaten zien, maar niet overdreven veel. Het publiek dat naar WK-matchen gaat, is niet het meest gepolitiseerde. En wie zal dat risico willen nemen?"

Is er kritiek op Trump vanuit de Amerikaanse spelersselectie?

"Integendeel, zou ik zeggen. De ster van het team, Christian Pulisic, heeft na een goal wel al eens de 'Trump dance' gedaan op de tonen van YMCA en wordt algemeen gezien als een Trump-fan. De kritiek komt eerder vanuit het vrouwenteam, dat veel populairder is. Megan Rapinoe sprak zich al uit tegen Trump en voor LGBTQ. Het Amerikaanse vrouwenvoetbal wordt gezien als progressiever. In het mannenvoetbal gaat veel meer geld om en geld maakt mensen minder politiek.

De ster van het Amerikaanse team, Christian Pulisic, is een Trump-fan

Op het WK krijgen we weer van die nietszeggende inclusiecampagnes van FIFA. Onlangs bracht Infantino de vertegenwoordigers van de Israëlische en Palestijnse voetbalbond samen op de foto in Vancouver. Maar hij doet niets met de eis om Israël uit te sluiten van de kwalificatiematchen. Dat is Infantino ten voeten uit."

FIFA trekt alle politiek uit voetbal?

"Niet alleen FIFA. Ook het neoliberalisme, om dat woord maar eens te gebruiken, slaat alles plat. Kijk naar de twee grootste spelers van het moderne voetbal: Messi en Ronaldo. Messi is, behalve met zijn voeten, onzichtbaar. En Ronaldo speelt nu in Saoedi-Arabië. Ze verdienen bakken geld, maar spreken zich nergens over uit. Vroeger had de gemiddelde voetballer een diploma middelbaar onderwijs; die las nog wel eens een krant. Vandaag tekent een vijftienjarige zijn eerste profcontract waarmee hij binnen is en waarna hij als prof wordt geleefd. Kan je dan verwachten dat hij politieke uitspraken doet?"

Voetballers zijn vaak apolitiek. Zijn voetbalstadions dat ook?

"In België en Nederland grotendeels wel. Clubs zijn steeds minder ingebed in de lokale gemeenschap. Het draait om entertainment. Maar natuurlijk zijn er nog wel clubs met een links of rechts imago. In Israël is Maccabi Tel Aviv rechts en Hapoel Tel Aviv links. In Centraal- en Oost-Europa zijn ultragroepen veelal extreemrechts. Dat is in West-Europa minder het geval, al vind je ze ook in Oost-Duitsland en Italië. Maar er zijn ook clubs met linkse ultra's: FC St. Pauli in Duitsland, Rayo Vallecano in Spanje, Livorno in Italië, en nog andere."

Eén van uw favoriete shirts is dat van Bohemian FC uit Ierland, met daarop 'Refugees Welcome'.

"Absoluut. Bohemian FC speelde een tijdlang met dat shirt. Net zoals Wiener Sportclub in Oostenrijk. Niet toevallig twee clubs die geleid worden door een bestuur met voormalige fans."

Vandaag komen steeds meer clubs in handen van eigenaars die meerdere clubs bezitten, het zogenaamde multi-ownership model.

"Veel mooie traditieclubs zoals Red Star Paris in Frankrijk, Genoa in Italië en Botafogo in Brazilië zijn nu onderdeel van zulke netwerken. Een kwalijke trend. Je dreigt een 'plastic club' te worden in een nieuw, zielloos stadion met spelers die weg zijn bij het eerste het beste bod. De meeste fans willen direct succes, dat snap ik. De financiële noodzaak is ook een factor in dit model. De vraag is alleen: is het een noodzaak om de Champions League te halen of eerder om onderdeel te zijn van de lokale gemeenschap? Voor mij is het dat laatste. Maar ik ben dan ook een voetbalromanticus (lacht)."

Kan het ook anders?

"In Duitsland is het voetbal nog steeds van de fans. De stadions zitten bomvol, tot in de lagere afdelingen. Tuurlijk is daar ook commercie, maar de clubs zijn heel actief in de lokale gemeenschap. Tickets zijn betaalbaar, ook bij de topteams. Dat komt door de 50+1 regel, die zorgt voor een interne democratie zoals die ook bestaat bij een politieke partij.

In Duitsland is het voetbal nog steeds van de fans

Ik was jarenlang lid van Borussia Mönchengladbach. Eén keer per jaar kreeg ik een uitnodiging voor de ledenvergadering, waar werd gestemd over de voorzitter of de prijs van de tickets."

Kunnen we in België of Nederland het Duitse model overnemen?

"Moeilijk. Duitsland is een immens groot land. Door de structuur van het moderne voetbal, die een afspiegeling is van de geglobaliseerde economie, worden de groten groter en de kleintjes kleiner. Als een kampioen in een kleine competitie verschillende keren na elkaar aan de Champions League deelneemt, moet er al sprake zijn van serieus mismanagement om niet eindeloos te winnen in eigen land. Club Brugge is een voorbeeld van goed management en Ajax een voorbeeld van slecht management. De kleine competities kunnen dus niet zomaar het Duitse model kopiëren. Er circuleert gewoon te weinig geld."

Ondertussen heeft u zelf reeds meer dan 500 stadions bezocht.

"Groundhoppen is mijn favoriete hobby. Voor mijn 300^ste groundhop koos ik bijvoorbeeld voor FC St. Pauli. Ik was nogal teleurgesteld door de commercie, maar het is een voorbeeld hoe een club politiek gemaakt kan worden door de fans. Tot de jaren 1980 was FC St. Pauli een gewone club. Tot de krakers van de Hafenstrasse in de Hamburgse wijk St. Pauli hun weg naar het stadion vonden, ook in reactie op uiterst-rechtse ultra's van Hamburger SV, en de club onherroepelijk veranderden. Vier decennia later is de voorzitter openlijk homoseksueel en links."

Hoe komt het toch dat nog steeds zo weinig voetballers uit de kast komen?

"Het voetbal is nog steeds een homofobe omgeving. In stadions hoor je spelers uitgescholden worden voor homo, of in Nederland kankerhomo. Er spelen ook commerciële belangen. Een carrière is kort en je wil die niet in het gedrang brengen. Je staat ook samen onder de douche met je ploeggenoten, wat een zekere intimiteit betekent. En er is een groeiende groep christelijke en moslimspelers die diep homofoob zijn. En ook de, zeg maar, autochtone spelers zijn niet de meest inclusieve. Let wel, we praten nu over het mannenvoetbal; het vrouwenvoetbal is één lesbisch feest."

Is voetbal in de VS een sport voor Republikeinen of Democraten?

"Lange tijd werd voetbal gezien als anti-Amerikaans. Het was de sport van de hispanics, immigranten en witte suburbane middenklasse. Het werd meer gespeeld aan de kusten dan in het binnenland. Maar dat is aan het veranderen. Voetbal is vandaag met afstand de populairste sport onder meisjes en de op één na populairste sport na honkbal onder jongens. Iedereen speelt nu voetbal, ook de kinderen van Republikeinen."

Hier stijgt het Belgiëgevoel tijdens een WK altijd gevoelig. Zal het America First-gevoel in de VS straks ook stijgen?

"De hardcore MAGA-fanbase is sowieso eerder voor sporten als NASCAR en MMA. Veel valt er voor Trump niet te halen, al blijft dit het grootste showevent ter wereld. De kans is groot dat het tornooi sportief tegenvalt voor de VS. Amerikanen houden niet van losers. Dan zal de aandacht voor het WK snel gaan liggen. Het wordt ook een enorm lang tornooi, met voor de eerste keer 48 deelnemers. En de afstanden zijn pervers. Teams moeten soms tot 8.000 kilometer afleggen.

Teams moeten soms tot 8.000 kilometer afleggen

Het wordt niet alleen het slechtste, maar ook het minst groene WK ooit.

"(lacht) Met afstand."

U blijft dus bij uw boycot?

"De matchen in de VS boycot ik sowieso. Het is opmerkelijk hoe Mexico en Canada volledig verdwenen zijn uit de berichtgeving. Dit is echt een MAGA WK geworden. Terwijl het ook interessant is om te zien hoe Canada zich profileert als het 'goede Amerika' en Mexico de drugskartels aanpakt. De gezamenlijke kandidatuur is een MAGA event geworden, gekaapt door Trump en goedgekeurd door Infantino."

Voetbal en politiek gingen altijd al samen.

"Er is een lange geschiedenis van sportswashing, van landen die het WK gebruiken om hun imago op te poetsen. Duitsland organiseerde het WK om over de spanningen van de hereniging heen te komen, Zuid-Afrika om het stigma van Apartheid af te schudden. Maar nu krijgen we wellicht een tornooi waarin de organisator er slechter zal uitkomen dan voor het tornooi. Trump zal zich zo goed als zeker van zijn slechtste kant laten zien. Dat is uniek. Maar Trump is dan ook uniek (lacht).

Eigenlijk wil niemand deze megatornooien nog organiseren. Ze kosten immens veel geld. Het WK in 2030 is opnieuw een gezamenlijke kandidatuur van Marokko, Spanje en Portugal, en in 2034 is het de beurt aan Saoedi-Arabië, het enige land dat zich daarvoor kandidaat stelde. Je ziet dit ook bij de Olympische Spelen. Want als de uitkomst van het tornooi negatief is, wie gaat dan nog dit financiële risico nemen?"