Geen groene vallei, maar dor land

Premier De Wever spreekt graag in metaforen, en als het gaat over de begrotingsinspanning in bergmetaforen. Vorig jaar stond zijn regering voor een “col hors catégorie”. “Wie de moeite doet om die berg te beklimmen, kan later genieten van het uitzicht op de top.” In een toespraak op het paleis sprak hij over een “groene vallei” – een beeld voor lagere belastingen, gezonde overheidsfinanciën en meer investeringen. Al snel, echter, zag de premier “een tweede berg” oprijzen. Begin dit jaar klonk het dat “we de top van de berg in de nevelen al kunnen ontwaren, maar dat betekent niet dat we er al zijn.” Er volgt nog moeizame en barre tocht. Concreet zal de regering-De Wever in 2026 “3 tot 4 miljard structureel extra moeten saneren”.

De bergmetaforen klinken aannemelijk, redelijk, onvermijdelijk zelfs, maar ze zijn ook misleidend

Deze metaforen klinken aannemelijk, redelijk, onvermijdelijk zelfs, maar ze zijn ook misleidend. Dat zo zwaar gesaneerd moet worden, is allereerst het gevolg van betwistbare politieke keuzes om de Europese begrotingsregels te verstrengen. Steeds meer economen vinden nochtans de manier waarop wij naar staatsschuld kijken – ‘sparen is goed, uitgeven is slecht’ – fout. Het is voor hen absoluut rationeel om staatsschulden aan te gaan, op voorwaarde dat je die nuttig en productief aanwendt. Daarnaast is de koers van de regering-De Wever het gevolg van politieke keuzes: men beoogt een verschuiving van sociale uitgaven richting belastingvermindering, economische steun voor bedrijven en defensie. Een project dat in lijn ligt met andere landen, zoals met de nieuwe regering-Jetten in Nederland waar nochtans nauwelijks sprake is van tekorten. De koers van de regering-De Wever is dus niet onvermijdelijk. Alternatieve pistes worden verzwegen, zoals het snoeien in de hoge uitgaven van bedrijfssubsidies, het aanpakken van managementvennootschappen, het sleutelen aan het systeem van salariswagens en het invoeren van een echte vermogensbelasting. Om er maar een paar te noemen.

Arizona heeft het vooral gemunt op een aantal verworven sociale rechten. De argumenten zijn daarvoor gekend: we moeten “durven hervormen”, anders wordt de sociale zekerheid “onbetaalbaar”. De uitwassen “moeten eruit”, en al zeker de voordelen die “nergens anders bestaan”, zoals de onbeperkte werkloosheidsuitkering en de automatische index. Hiermee worden we “een normaal Noordwest-Europees land,” stelt De Wever. De framing van “een uniek, sociaal voordeel dat nergens anders bestaat” is – toegegeven – handig gespeeld, maar opnieuw misleidend. Want ofwel wordt er een karikatuur van gemaakt, zoals het pensioen op 55 jaar bij de spoorwegen terwijl er amper nog spoormannen op die leeftijd stoppen. Ofwel wordt het unieke karakter overdreven, zoals bij de automatische index die inderdaad bijna nergens anders bestaat maar waar de aanpassing aan de levensduurte vaak wel achteraf wordt onderhandeld tussen de sociale partners. Ofwel worden zaken doelbewust verzwegen, zoals bij de beperking van de werkloosheid in de tijd waarbij men doet uitschijnen dat werklozen gewoon met rust gelaten worden terwijl ze vaak al streng worden opgevolgd en gesanctioneerd door de VDAB.

De begrotingsklim van De Wever betekent een daling in sociale rechten

Verworven rechten staan uiteraard niet voor eeuwig in steen gebeiteld. Ze kunnen voorwerp zijn van politiek debat. Maar als we de maatregelen van de regering-De Wever bekijken, is er één rode draad: ze betekenen de facto overal sociale achteruitgang voor de gewone mensen, terwijl de geldkraan voor bedrijven blijft openstaan en de sterkste schouders aan de inspanning ontsnappen. Ons sociaal model – inderdaad uniek – ligt onder vuur. Dat is ook de reden waarom vakbonden en ziekenfondsen worden aangevallen. Zij zijn nog steeds de tegenmacht, de buffers die maken dat N-VA en MR niet kunnen doorpakken bij de hervormingen. De begrotingsklim van Bart De Wever betekent dus een daling in sociale rechten. Het doel is harmoniseren naar beneden. De armoedecijfers die in de afgelopen legislatuur eindelijk begonnen te dalen, zullen weer stijgen. Het uitzicht vanop de top wordt voor veel mensen geen groene vallei, maar dor land.